Tôi mở một sạp hoành thánh, nuôi lớn một vị thiếu gia sa cơ lỡ bước.
Nhưng thiếu gia sẽ không bao giờ lỡ bước mãi mãi.
Con nhà giàu ngậm thìa vàng từ nhỏ, sớm muộn gì cũng sẽ bay lên trời hóa thành những vì sao.
Còn kẻ lớn lên nhờ xin cơm thừa canh cặn như tôi, nhìn thế nào cũng chỉ là bùn đất dưới chân.
1
Ngày lầu Thiên Hương bị xét nhà là vào dịp Trung thu, tôi vừa mò được hai chiếc bánh bao từ thùng nước gạo ở con phố phía sau.
Tiểu nhị đổ nước gạo nhìn tôi, cười hì hì gọi:
“Đậu Hũ lại đến rồi à? Hôm nay em đến thật đúng lúc, này, niêu gà vừa dọn từ trên bàn xuống, cơm thừa cũng có, ngâm vào canh gà là vừa ngon.”.
Tôi cười hắc hắc, gom hơn nửa niêu gà đó vào trong chiếc khăn tay.
Lầu Thiên Hương là tửu lâu bậc nhất kinh thành, phòng trang nhã chỉ dành cho vương tôn, biết bao con em nhà giàu đến đây cũng phải ngồi ngoài đại sảnh.
Nghe nói những quý nhân đó đều có chiếc lưỡi rất tinh, món ăn quá lửa một chút, đổ đi.
Con cá đó từ lúc vớt ra khỏi nước đến lúc mổ mang quá một khắc đồng hồ, không đủ tươi, đổ đi.
Đầu bếp lỡ rắc thêm ba hạt muối, càng phải đổ đi.
Ăn mày quanh mấy con phố đều biết giờ giấc nhà họ đổ thức ăn thừa.
Tôi cũng không ngoại lệ.
Lão ăn mày nói lúc nhặt được tôi, tôi còn chưa lớn bằng một con vịt, ông ấy đã dùng từng bát nước cơm xin từ lầu Thiên Hương để bón cho tôi khôn lớn.
Tôi liền gọi ông là cha.
Tôi và cha ngày nào cũng dắt tay nhau, đứng ngoài lầu chảy nước miếng.
Còn lầu Thiên Hương bên trong thì ấm áp sáng sủa, mùi thơm nức mũi, giống như mẹ tôi vậy.
Tòa lầu này đã bón từng ngụm nuôi tôi khôn lớn, mỗi lần chịu đói chịu rét, bị sai dịch trong thành đuổi đánh ôm đầu chuột rút, tôi chạy đến trước nó thì giống như đã được về nhà.
Thế nhưng vào tết Trung thu năm đó, ngày vạn nhà đoàn viên.
Lầu Thiên Hương bị xét nhà.
Hàng trăm thị vệ đao kiếm đằng đằng sát khí bao vây tòa lầu này, chưởng quỹ, đầu bếp, tiểu nhị, thậm chí là thực khách ngồi đầy sảnh, toàn bộ đều bị trói tay áp giải đi.
Tiểu nhị ở nhà bếp phía sau chẳng qua chỉ kêu lên một tiếng oan uổng, đầu liền rơi xuống đất.
Tôi sợ đến hồn bay phách lạc, cuộn mình dưới xe nước gạo run lẩy bẩy.
Đợi quan binh đi hết, tôi lảo đảo chạy về nhà, vừa thấy cha tôi là bắt đầu gào khóc.
“Cha! Chưởng quỹ bị bắt rồi, tiểu nhị bị chém chết bằng một đao, quan sai nói là muốn bắt thích khách trong lầu!”.
Cha tôi là người từng thấy cảnh tượng lớn, bảo tôi đừng khóc nữa, ông đi ra ngoài dò hỏi tình hình.
Chỉ nửa ngày, lời đồn đã lan truyền khắp kinh thành.
Nghe nói lúc diễn ra yến tiệc trong cung, Lão nương nương tham ăn một miếng bánh dày, bị nghẹn ở cổ họng, thái y còn chưa kịp chạy vào điện Thái Hòa thì Lão nương nương đã tắt thở.
Miếng bánh dày đó tôi từng nếm thử, được làm vừa to vừa tròn lại dẻo, nhưng không dính bát không dính răng, rắc thêm một lớp vừng rang chín, cắn một miếng không biết thơm cỡ nào, đó là món điểm tâm thượng hạng lầu Thiên Hương quanh năm tiến cống vào trong cung.
Lão nương nương lại bị cục bột nếp như vậy làm cho nghẹn chết.
Chỉ còn thiếu mười ngày nữa là đến thọ thần bảy mươi tuổi. Hoàng thượng thổ ra ba ngụm máu, tại chỗ liền phát điên, thánh chỉ cũng chưa ban, chỉ một đạo khẩu dụ đã bắt giam mấy chục người vào đại lao.
Sau một đêm tra tấn dã man, mấy chục mạng người bị kéo ra ngã tư đường chém đầu.
Một tòa lầu lớn như vậy, chỉ còn lại một vị thiếu gia đang đi học ở Quốc Tử Giám, lúc biết tin thì đã muộn, một mình chạy đến phủ Kinh Triệu đánh trống kêu oan.
Dân kiện quan, đánh ba mươi gậy.
Dân kiện thiên tử, tội chết.
Ngày hôm đó, toàn bộ phu tử và học sinh của Quốc Tử Giám trong thành quỳ trước cửa phủ Kinh Triệu, dập đầu xin cầu tình, mới giữ lại được cho thiếu gia một mạng.
2
Thiếu gia gần như chưa từng phải tự đi bộ bằng đôi chân của mình, nhưng ngày hôm đó ngài lảo đảo đi qua phố Chu Tước, vấp ngã ra khỏi thành, ngã rồi lại bò trong đống xác chết ở bãi tha ma, cuối cùng đi theo bầy quạ tìm được thi thể người nhà chưởng quỹ.
Ngài gọi cha, gọi mẹ, dập đầu từng cái trước thi thể người nhà.
Cuối cùng, tháo thắt lưng buộc lên cây.
Tôi nhào tới giật đứt sợi dây thừng đó.
Thiếu gia lăn xuống đất, bò dậy đẩy tôi ra, lại đi buộc dây.
Nhưng ngài làm sao có sức lớn bằng tôi?
Ngài bị tôi lôi lôi kéo kéo, tức giận đánh tôi mấy cái, nước mắt cố nhịn suốt dọc đường vỡ òa bật thành tiếng.
“Ngươi cứu ta làm gì? Ngươi cứu ta làm gì! Ngươi là ai chứ, ta có quen biết ngươi sao! Cần ngươi quản việc sống chết của ta!”
Tôi ôm lấy ngài cõng lên lưng, cắn răng lê từng bước đi về phía trong thành.
Tôi là ai?
Tôi là đứa trẻ ăn mày xin ăn ở cửa sau nhà ngài, ăn cơm nhà ngài suốt mười ba năm.
Tôi nghe ngài đọc sách chín năm, từ “Nhân chi sơ, tính bản thiện” cho đến “Tư trị thông giám” mà tôi nghe không hiểu một chữ nào.
Tôi nhìn ngài lớn lên, nhìn ngài khai tâm, nhìn ngài đọc sách, nhìn ngài thi đỗ.
Tôi biết sinh thần của ngài, biết ngài thích kết giao bạn bè, biết ngài thích ăn đồ ngọt không ăn cay, biết ngài mỗi năm vào dịp Lạp Bát đều đứng ngoài lầu phát cháo Bát Bảo.
Nhưng thiếu gia chưa từng nhìn tôi lấy một lần.
Tôi là ai?
Tôi đưa bàn tay bẩn thỉu quệt một giọt nước mắt.
Tôi là nô tì trừ xui xẻo trong lễ thôi nôi của ngài đấy.
Quê cũ của nhà họ Trình ở Phượng Tuyền, tập tục địa phương có rất nhiều, có một điều là phải tổ chức một lễ thôi nôi thật tốt cho đứa trẻ hay ốm đau bệnh tật, tìm một nô tì trừ xui xẻo quỳ trước mặt tiểu thiếu gia, để tiểu thiếu gia nhẹ nhàng đá ba cái.
Đá một cái, đá bay nghèo đói.
Đá hai cái, đá bay bệnh tật.
Đá ba cái, cả đời tai ương không đến gần, đại vận đại cát đại thuận lợi.
Trình chưởng quỹ ngày hôm đó vừa đứng trước cửa gọi một tiếng:
“Tìm một nô tì trừ xui xẻo, để con trai ta đá ba cái sẽ cho mười lạng bạc.”
Rất nhiều đứa trẻ ăn mày chưa từng nghe qua từ này, còn đang ngẩn ngơ.
Chỉ có cha tôi là người kiến thức rộng rãi, vội vàng luống cuống đẩy tôi lên phía trước.
“Đậu Hũ, mau, mau dập đầu với thiếu gia!”
Tôi cứ như vậy quỳ rạp trên bậc đá trước lầu Thiên Hương, đối diện với đôi chân trắng trẻo của thiếu gia.
Hai cước đó rốt cuộc đau đến mức nào, thực ra tôi không hề nhớ một chút nào.
Lúc đó tôi còn quá nhỏ, vẫn chưa đến tuổi hiểu chuyện.
Thiếu gia chỉ đá hai cái rồi khóc ré lên, Trình chưởng quỹ hết cách, chỉ đành nói bỏ đi bỏ đi, bảo vú em bế thiếu gia về.
Thế nhưng nếu bây giờ có cơ hội, tôi thực sự muốn quay về năm đó để thiếu gia lại hung hăng đá tôi một cái nữa, cho đủ ba điều cát tường.
Để cho tai ương tránh xa ngài, để ngài không phải chịu nỗi khổ nhà tan cửa nát này.
Tôi xốc lại thiếu gia trên lưng, nhịn tiếng nức nở nói:
“Thiếu gia không cần biết tôi, tôi biết thiếu gia là được rồi.”
3
Thiếu gia bị quan phủ đánh ba mươi gậy, thương ở lưng, thọt một chân, vỡ đầu, cổ tay trái cũng rủ xuống mềm oặt.
Tôi cõng ngài đứng ngoài Nhân Tâm Đường cầu xin mãi, cũng không xin được nửa thang thuốc.
Tôi đoạt lấy nút thắt bình an của thiếu gia, tháo túi gấm của thiếu gia, tất cả đem giao cho tiệm cầm đồ.
Ngài túm lấy vai tôi vừa đấm vừa đánh, rơi nước mắt vừa khóc vừa gào.
“Không được cầm! Ta nói không được! Không được! Miếng ngọc bội đó là di vật duy nhất cha ta để lại! Chiếc túi hương đó là mẹ ta may cho ta!”
Ngài không có sức, đánh một chút cũng không đau, thế là tôi cắn răng đem đồ đi cầm hết, cõng thiếu gia quay lại y quán.
Đại phu bịt mũi xem vết thương cho thiếu gia.
“Chậc, trên lưng trên đùi đều là vết thương ngoài da, trên đầu là trầy da, chỉ có bàn tay này, nếu không dùng thuốc mạnh sợ là không giữ được.”
Tôi vội vàng nói:
“Vậy kê đơn thuốc đi!”
Đại phu ung dung thong thả thu dọn hòm thuốc, cười ha hả nói:
“Lấy bao nhiêu tiền khám thì chữa bệnh bấy nhiêu, chữa tay, đó là cái giá khác.”
Tôi thực sự muốn đánh rụng răng ông ta.
Tôi cõng thiếu gia về nhà, đặt lên giường, trên mặt ngài không có chút máu nào, giống như đã chết rồi vậy.
May mắn là còn đang phát sốt, vẫn còn thở.
Tôi đem chiếc khăn tay duy nhất của mình vò đi vò lại, đến mức giặt phai cả màu, mới dám đi lau mặt lau người cho ngài.
Thiếu gia thật mỏng manh, nước lạnh múc từ dưới giếng lên lạnh đến mức ngài run lẩy bẩy, tôi sợ ngài nhiễm lạnh, vội bưng một chiếc chậu rách đi đun nước, làm nóng khăn để lau người cho ngài.
Lại lấy gạo xin được hôm nay nấu cho ngài bát cháo rau.
“Thiếu gia, ăn cháo đi.”
Ngài mờ mịt nhìn tôi hồi lâu, thê lương nói:
“Ngươi là đứa trẻ ăn mày, ngươi không biết nhìn người, ngươi cứu ta, cái gì cũng không cầu được đâu. Ta nhà tan cửa nát, không xu dính túi, trở thành con của tội nô, không thể đọc sách, không thể khoa cử, không thể làm quan. Kẻ hại cả nhà ta là Hoàng thượng, là chân long thiên tử, ta phải trơ mắt nhìn hắn được vạn dân kính ngưỡng, ta dốc hết cả đời này cũng không báo được mối thù này. Ta sống thì còn có ích lợi gì nữa… chi bằng chết đi cho xong.”
Ngài đang nói những lời ủ rũ, bỗng nghẹn họng, ánh mắt kinh hãi nhìn về phía sau lưng tôi.
Tôi ngoảnh đầu lại nhìn, hóa ra là cha tôi.
Cha tôi không có chân, ông là một phế nhân dùng tay để đi đường, mất đi nửa thân người, cái đầu không cao bằng một bé gái như tôi.
Nhưng đừng thấy ông không có chân mà coi thường, ông lại là người khỏe mạnh, vui vẻ thỉnh an thiếu gia, rồi nói với tôi:
“Thêm một người thêm một miệng ăn, Đậu Hũ, ta lại ra ngoài xin ăn tiếp.”
Thiếu gia như bị đánh một cái tát, ngây ngốc ăn hết bát cháo đó, hỏi tôi:
“Cha ngươi làm sao mà… biến thành như vậy?”
“Cha tôi á, hồi nhỏ bị bọn buôn người bắt đi, bọn buôn người đều là lũ khốn nạn, khoét mắt cưa chân đứa trẻ bắt được, kéo ra đầu đường bán nghệ.”
Tôi bật cười. “Ngài đừng coi thường cha tôi, ông ấy lợi hại lắm —— ông ấy bán mạng cho bọn buôn người đó hai năm, hiểu chuyện rồi, liền phóng hỏa đốt sào huyệt của bọn buôn người. Đốt chết người, ông ấy sợ quan phủ bắt mình, lại nghe người ta nói kinh thành giàu có, liền một mạch chạy về phía kinh thành. Sau đó hai mươi năm, cha tôi liền dựa vào đôi bàn tay này, từ Tương Dương chạy đến kinh thành. Ha, lợi hại không?”
Chuyện này cha tôi gặp ai cũng nói, cả con phố này đều biết.
Ai nghe xong cũng giơ ngón tay cái với ông, khen một tiếng:
“Đỉnh, đỉnh thật đấy!”
Thiếu gia lại không khen.
Ngài nhắm chặt hàng mi, nước mắt nói rơi là rơi, tôi sợ ngài sốt đến hồ đồ rồi, vội vàng đỡ ngài ngồi vững.
Thiếu gia lại lẩm bẩm hát một khúc nhạc.
“Kẻ hành thiện phải chịu cảnh bần hàn lại đoản mệnh, kẻ tạo ác lại hưởng phú quý lại thọ lộc. Ông trời ơi, ngài cũng là kẻ sợ cứng ức hiếp mềm, thì ra ngài cũng là loại đẩy thuyền theo dòng nước! Ăn mày nhỏ, ngươi có biết Hình bộ tra tấn dã man ép cung, hỏi cha ta cái gì không? Hỏi cha ta tại sao lại nhào bánh dày tròn đến vậy? Hahaha, bánh dày tại sao lại tròn đến vậy?”
Ngài vừa khóc vừa cười, đau đớn đến mức dùng sức vò đầu, đấm ngực mình.
Tôi nhìn mà buồn chết đi được, bèn ấn ngài ngã xuống giường, kéo chăn bông rách của tôi đắp kín cho ngài.